آندومتریوز چیست؟

یکی از بیماری های شایع در بین زنان آندومتریوز است.

این عارضه با توجه به شدت بیماری و نوع آندو متریوز و البته وضعیت بالینی فرد ممکن است سلامت رحم را به طور کامل از بین برده یا با سایر روش های مختلف قابلیت درمان داشته باشد.

آندومتریوز به بیماری گفته میشود که در آن بافت داخلی رحم به قسمت های خارجی انتقال پیدا کرده و رشد غیر طبیعی این سلول ها در تخمدان ها، لوله های فالوپ و سرویکس دردسرهای وسیعی را به همراه دارد.

بسیاری از بانوان تصور می کنند که آندومتریوز یک نوع سرطان رحم است.

متخصصان معتقدند که این بیماری در شمار سرطان ها قرار نمی گیرد اما اگر درمان نشود با از بین بردن رحم و بافت های اطراف سلامت فرد را به طور جدی به خطر خواهد انداخت.

علت آندومتریوز چیست؟

از مهمترین دلایل ایجاد آندومتریوز در رحم باید به قاعدگی بازگشتی اشاره کرد.

اگر هنگام قاعدگی خون خارج شده از رحم به جای عبور از مجاری واژن به حفره لگن بازگردد این سلول ها در جایگاه نامناسب قرار گرفته و چسبیدن آنها به دیواره رحم و اندام های مجاور باعث ایجاد آندومتریوز میشود.

این سلول ها حتی با قرار گرفتن در جایگاه غیرمتعارف در هر چرخه قاعدگی ضخیم تر شده و در خونریزی قاعدگی نیز فرو می ریزد.

به همین دلیل بانوان مبتلا به آندومتریوز در هر قاعدگی به خونریزی های شدید و طولانی مبتلا خواهند شد.

یکی دیگر از دلایل بروز آندومتریوز در رحم تغییر شکل سلول های صفاقی است.

از نظر متخصصان برخی از هورمون های بدن یا عوامل سیستم ایمنی می توانند باعث تبدیل سلول های صفاقی به سلول های شبه آندومتر شوند و این مسئله به مرور زمان سبب ایجاد آندومتریوز خواهد شد.

از طرفی هورمون استروژن ممکن است باعث تغییر سلول های جنینی شده و در دوران بلوغ به سلول های شبه آندومتر تبدیل خواهند شد، این مسئله نیز به مرور زمان باعث ایجاد آندومتریوز در رحم می شود.

متخصصان یکی دیگر از مهمترین دلایل ایجاد آندومتریوز در رحم را جراحی هایی می دانند که با ایجاد اسکار در بخش هایی از رحم به ویژه محل برش سبب بروز این بیماری می شود.

عمل هایی مثل سزارین و هیسترکتومی از مهمترین علل ایجاد آندومتریوز شناخته می شوند اما در این مورد نباید از اختلال در کارکرد سیستم ایمنی بدن غافل شد.

نقص در عملکرد سیستم ایمنی باعث می شود تا بدن نتواند سلول های شبه آندومتر را تشخیص دهد و از بین نبردن آنها باعث ایجاد این بیماری پیشرونده خواهد شد.

از دیگر علل و فاکتورهای موثر بر ایجاد بیماری آندومتریوز باید به عدم باروری و زایمان تا آخر عمر اشاره کرد، البته بانوانی که قاعدگی را از سنین پایین تجربه می کنند بیش از دیگران در معرض آندومتریوز قرار می گیرند.

بروز یائسگی در سنین بسیار بالا نیز از فاکتورهای موثر بر بروز این بیماری خواهد بود.

اگر بانوان دوره های قاعدگی کوتاه مدتی دارند و این چرخه کمتر از ۲۷ روز تکرار میشود احتمالاً به آندومتریوز مبتلا خواهند شد.

از طرفی داشتن دوره های قاعدگی سنگین و خونریزی های بیش از ۷ روز نیز شانس ابتلا به این بیماری را افزایش می دهد.

اگر بنا به دلایل مختلف در بدن بانوان سطح بالایی از استروژن وجود داشته باشد یا شاخص توده بدنی از حد نرمال پایین تر باشد ابتلا به بیماری آندومتریوز دور از انتظار نیست.

در این مورد سابقه خانوادگی افراد، هرگونه اختلال در دستگاه تناسلی و هر نوع بیماری که مانع از خروج خون قاعدگی از بدن شود بر این عارضه خطرناک تاثیرگذار خواهد بود

.هر کدام از این موارد به تنهایی می توانند شانس ابتلا به آندومتریوز را در بدن فرد افزایش دهند.

علائم اندومتریوز چیست؟

در پاسخ به این سوال که اندومتریوز چیست، علائم آن چیست؟ باید بدانید که مهمترین علامت اولیه اندومتریوز، درد لگن است که اغلب با دوره‌های قاعدگی همراه است.

امکان دارد این درد با گذشت زمان زیاد شود.

سایر علائم و نشانه‌های رایج اندومتریوز شامل موارد زیر است:

درد و گرفتگی لگن ممکن است قبل از قاعدگی شروع شود و تا چند روز پس از آن ادامه یابد.

ممکن است در ناحیه کمر و شکم احساس درد کنید (علائم کیست اندومتریوز).

در اندومتریوز، درد در طول یا بعد از رابطه جنسی شایع است.

درد هنگام دفع مدفوع یا ادرار (علائم اندومتریوز مثانه)، اغلب این علائم را در طول قاعدگی تجربه می‌کنید.

حتی ممکن است خونریزی بین قاعدگی به صورت لکه بینی (علامت سرطان اندومتریوز) را تجربه کنید.

اندومتریوز گاهی اوقات به عنوان علت اصلی در افرادی که به دنبال درمان ناباروری هستند، تشخیص داده می‌شود.

ممکن است علائم خستگی، اسهال، یبوست، نفخ یا حالت تهوع (به خصوص در حوالی پریود) را تجربه کنید.

این علائم معمولاً علائم عود اندومتریوز حساب می‌شوند.

توصیه می‌شود علائم اندومتریوز را نادیده نگیرید، زیرا مطمئناً با گذشت زمان شدیدتر می‌شوند.

متأسفانه، علائم اندومتریوز گاهی اوقات با علائم سایر بیماری‌هایی که می‌توانند باعث درد لگن شوند، مانند بیماری التهابی لگن (PID) یا کیست تخمدان، اشتباه گرفته می‌شود.

انواع اندومتریوز

به طور کلی، بسته به محل رشد سلول‌های اندومتر در خارج از رحم، سه نوع اصلی اندومتریوز وجود دارد که در زیر به آنها اشاره خواهیم کرد:

اندومتریوز صفاقی سطحی

شایع‌ترین نوع اندومتریوز می باشد که باعث ایجاد ضایعات در صفاق می‌شود.

صفاق لایه نازکی می باشد که حفره لگن شما را پوشش می دهد.

اندومتریوما (ضایعه تخمدان)

کیست‌های تیره و پر از مایع، که به عنوان کیست‌های شکلاتی شناخته می‌شوند.

آنها معمولاً در اعماق تخمدان‌های شما ایجاد می‌شوند و به خوبی به روش‌های درمانی پاسخ نمی‌دهند.

در نتیجه، می‌توانند به بافت سالم تخمدان نیز آسیب برسانند. مقاله‌ای با عنوان کیست‌های اندومتریوما در سایت نی نی سایت نکات جالبی در این زمینه دارد.

اندومتریوز صفاقی عمیق

اندومتریوز صفاقی عمیق در زیر صفاق رشد می‌کند و علاوه بر اندومتریوز رحم، می‌تواند اندام‌های نزدیک رحم همچون روده یا مثانه را درگیر کند.

حدود ۱ تا ۵ درصد از بانوان مبتلا به اندومتریوز این مشکل را خواهند داشت.

لازم به ذکر است که شدت درد شما ممکن است شاخص قابل اعتمادی از وضعیت شما نباشد، زیرا پزشکان ممکن است آندومتریوز خفیف با درد شدید داشته باشند، یا امکان دارد آندومتریوز پیشرفته با درد کم یا بدون درد تجربه کنید.

آندومتریوز چهار مرحله دارد: حداقل، خفیف، متوسط ​​و شدید.

عوامل مختلفی مانند محل درگیری، تعداد، اندازه و عمق لانه‌گزینی سلول‌های آندومتر می‌توانند باعث بروز یکی از این مراحل شوند.

در آندومتریوز حداقل، ضایعات یا جای زخم‌های کوچک و لانه‌گزینی‌های سطحی آندومتر روی تخمدان‌های شما وجود دارد.

التهاب در داخل یا اطراف حفره لگن می تواند باشد.

آندومتریوز خفیف شامل ضایعات سبک و لانه‌گزینی‌های سطحی آندومتر روی تخمدان‌ها و پوشش لگن است.

در آندومتریوز متوسط، لانه‌گزینی‌های عمیق آندومتر روی تخمدان‌ها و لگن وجود دارد. ممکن است ضایعات بیشتری نیز وجود داشته باشد.

شدیدترین مرحله آندومتریوز شامل لانه‌گزینی‌های عمیق روی لگن و تخمدان‌ها است.

امکان دارد ضایعاتی در لوله‌های فالوپ و روده شما باشد.

آندومتریوز را چگونه تشخیص می دهند؟

همه بانوانی که با موارد مشکوک ابتلا به آندومتریوز به پزشک مراجعه می کنند ابتدا باید تحت معاینه قرار گرفته و متخصصان می توانند هرگونه ناهنجاری را به این واسطه ارزیابی کنند.

معمولا پزشک با اعمال فشار به قسمت های خاصی از شکم و رحم متوجه می شود که ناهنجاری در کدام قسمت قرار گرفته و می توانند کیست یا زخم های رحمی را تشخیص دهند.

اگر پزشک با موارد مشکوک مواجه باشد و احتمال دهد که بانوان به آندومتریوز مبتلا هستند با انجام سونوگرافی و استفاده از امواج صوتی با فرکانس بالا می توانند با تصویربرداری از رحم نظرات دقیق تری داشته باشند.

سونوگرافی به دو صورت انجام میشود سونوگرافی واژینال یا سونوگرافی شکمی و هر دو از دقت و حساسیت بالایی برخوردار هستند.

متخصصان با توجه به وضعیت بیماران سونوگرافی را با روش های مناسب انجام داده تا اطلاعات دقیق تری جهت بررسی رحم کسب نمایند.

برخی از متخصصان برای بررسی اندام ها و بر بافت های داخلی بدن با حساسیت بیشتر تصویربرداری به روش ام آر آی را مناسب تر می دانند.

زیرا این روش دقت بالاتری داشته و برای بررسی بیماری های حساس تر مورد استفاده قرار می گیرد.

در مواردی متخصصان تلاش می کنند با انجام لاپاراسکوپی که معمولاً تحت بیهوشی انجام میشود اطلاعات لازم را در مورد رحم و وضعیت بافت آن انجام دهند.

لاپاراسکوپی برای کسانی مناسب است که شواهد نشان می دهد احتمالاً به آندومتریوز مبتلا شده و متخصصان به این واسطه می توانند این بیماری را دقیق تر ارزیابی کرده و درمان را آغاز کنند.

متخصصان برای تشخیص اندومتریوز و ارزیابی بیماری آندومتریوز تمامی روش ها را به صورت همزمان انجام نخواهند داد.

با توجه به شدت بیماری و وضعیت جسمانی افراد هر کدام از این روش ها انجام میشود و متخصصان می توانند به واسطه اطلاعات بسیار دقیقی که به دست می آورند شرایط جسمانی بیماران را ارزیابی کنند.

آیا آندومتریوز درمان دارد؟

نگرانی همه بیماران مبتلا به آندومتریوز امری کاملاً طبیعی است.

زیرا این بیماری خطرناک و پیشرونده در صورت عدم درمان سلامت رحم را به خطر انداخته و احتمال می رود که بافت های مجاور خیلی زود به این آسیب مبتلا شوند.

درمان اندومتریوز با دارودرمانی

متخصصان در مواجهه با چنین بیماری ابتدا دارو درمانی را آغاز کرده تا بتوانند رشد سلول ها را در محدوده نامتعارف کنترل کنند.

انواع قرص هایی که برای درمان آندومتریوز استفاده می شود شامل قرص های کنترل تولید مثل حاوی استروژن و پروژستین هستند.

قرص های ضد آندروژن نیز در این مورد استفاده شده و انواع داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی مورد استفاده قرار می گیرند.

درمان اندومتریوز با جراحی

در مواردی نیاز است پزشک در کنار دارو درمانی با انجام جراحی بخش های آسیب دیده رحم را خارج کند.

در روند انجام عمل آندومتریوز پزشک راهی مستقیم به سمت رحم باز کرده و تلاش می کنند بخش های مختلف را به طور دقیق ارزیابی کنند.

اگر میزان آسیب دیدگی محدود باشد پزشک از طریق ایجاد چند سوراخ در ناحیه شکم عمل لاپاراسکوپی را انجام می دهند.

در روند انجام جراحی پزشک می تواند با سوزاندن یا بریدن بخش های آسیب دیده از وسعت بیماری جلوگیری کرده و انجام جراحی های کم تهاجم مثل لاپاراسکوپی باعث بهبود سریع تر بیماری خواهد شد.

درمان‌های خانگی برای آندومتریوز

در کنار تمامی روش های تخصصی برای درمان آندومتریوز مراقبت های خانگی نیز اثربخش خواهد بود.

درمان‌ خانگی اندومتریوز شامل درمان‌های علامتی و ملاحظات تغذیه‌ای می باشد.

اگرچه رژیم غذایی خاصی برای آندومتریوز وجود ندارد، اما برخی تغییرات غذایی می‌توانند به مدیریت علائم کمک کنند.

غذاهای کامل مانند میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل و پروتئین‌های بدون چربی و غذاهایی با خواص ضد التهابی مانند ماهی چرب، زردچوبه و زنجبیل توصیه می‌شوند.

استفاده از کمپرس گرم و ماساژ دادن قسمت پایینی شکم به کاهش درد ناشی از آندومتریوز کمک می کند.

البته بانوان موظفند که در این دوره استراحت کافی داشته و از انجام فعالیت های غیر ضروری و سنگین خودداری کنند.

مصرف انواع دمنوش های گیاهی مثل زنجبیل، رازیانه و نعنا برای این افراد مناسب است.

فراموش نکنید که داشتن تغذیه سالم و متعادل که حاوی مقدار زیادی میوه و سبزیجات و محصولات غنی از فیبر و آب باشد برای بهبود این بیماری موثر و مفید خواهد بود.

اگر درد مداوم دارید یا مدتی طول می‌کشد تا درمان نتیجه دهد، کارهایی وجود دارد که می‌توانید در خانه انجام دهید تا احساس بهتری داشته باشید:

حمام آب گرم و حوله گرم می‌تواند به شل شدن عضلات لگن و کاهش گرفتگی و درد کمک کند.

همانطور که قبلاً ذکر شد، از مسکن‌های بدون نسخه استفاده کنید.

کاهش مصرف کافئین و الکل، که می‌تواند علائم را بدتر کند.

ورزش‌هایی مانند پیاده‌روی می‌تواند با کاهش استروژن به کاهش درد و بهبود وضعیت کمک کند.

به دلیل عوارض طولانی مدت بیماری آندومتریوز، بهتر است علائم را زیر نظر داشته باشید و در صورت درد غیرقابل تحمل یا خونریزی بیش از حد، به پزشک زنان همچون دکتر مریم ابراهیمی لقا اطلاع دهید.

عوارض اندومتریوز

عوارض احتمالی اندومتریوز را نباید نادیده گرفت.

در صورت عدم درمان و پیشرفت بیماری به مرور زمان، می‌تواند منجر به مشکلات ناباروری و همچنین سرطان تخمدان یا رحم شود.

یکی از پیامدهای اصلی اندومتریوز، اختلال در باروری است. تقریباً یک سوم تا نصفی از بانوان مبتلا به این بیماری در باردار شدن مشکل خواهند داشت.

روند بارداری شامل آزاد شدن تخمک از تخمدان، عبور آن از لوله‌های فالوپ، لقاح توسط اسپرم و در نهایت اتصال به دیواره رحم برای شروع رشد جنین است.

اندومتریوز می‌تواند لوله‌های فالوپ را مسدود کند و از اتصال تخمک و اسپرم جلوگیری کند.

با این حال، بسیاری از افراد مبتلا به اندومتریوز خفیف تا متوسط ​​هنوز قادر به باردار شدن و ادامه بارداری تا پایان دوره هستند.

پزشکان گاهی اوقات به این بیماران توصیه می‌کنند که بچه‌دار شدن را به تعویق بیندازند، زیرا این بیماری ممکن است با گذشت زمان بدتر شود.

متأسفانه، میزان سرطان تخمدان در افراد مبتلا به اندومتریوز بیشتر از حد انتظار است.

اگرچه خطر ابتلا به سرطان تخمدان در مراحل اولیه بیماری بسیار کم است، اما در موارد نادر، نوعی سرطان به نام آدنوکارسینوم مرتبط با اندومتریوز می‌تواند در افرادی که سابقه این بیماری را دارند، ایجاد شود.