دیابت بارداری

یکی از آسیب‌ های شایع در دوره بارداری دیابت است که حدوداً ۷ درصد از بانوان باردار با این اختلال مواجه شده و نیاز است که سریعاً برای کنترل آن اقدام شود.

مسئله مهمی که در مورد دیابت بارداری باید بدانید این است که این اختلال به صورت ناگهانی در بارداری بروز پیدا می‌ کند.

بدون اینکه بانوان پیش از بارداری علائم یا عوارض دیابت را متحمل شده باشند، این نوع دیابت بلافاصله بعد از اتمام بارداری بهبود پیدا کرده و ممکن است تا چند ماه بعد از زایمان هیچگونه اثری از آن در بدن مادر باقی نماند.

تحقیقات انجام شده در این زمینه نشان می‌ دهد که از هر ۱۰۰ زن باردار ۳ تا ۸ نفر به دیابت حاملگی مبتلا می شوند.

دیابت به این معناست که قند خون از حد طبیعی بالاتر رفته و نیاز است که شرایط را سریعا تحت کنترل درآورد.

به طور کلی سوخت بدن گلوکز است و برای تامین انرژی حضور مقدار معین گلوکز در خون الزامی می‌ باشد.

اما زمانی که گلوکز خون از حد طبیعی فراتر می‌ رود اصطلاحاً به یک بیماری با نام دیابت تبدیل می شود.

دیابت بارداری عارضه خطرناک و جدی است و اگر به موقع و در زمان مناسب به آن رسیدگی نشود عوارض زیادی را برای مادر و جنین به همراه داشته و خطر زایمان زودرس و آسیب‌ های جسمانی برای مادر را در پی دارد.

از مهمترین علل تاثیرگذار بر ابتلا به دیابت بارداری باید به تغییرات وسیع هورمونی در بدن مادر اشاره کرد.

برخی از این هورمون‌ ها باعث می شود تا بدن مادر در برابر انسولین مقاومت کرده و تعادل در بدن فرد بر هم می‌ خورد.

به طور کلی حضور گلوکز در بدن مهم است و بر روند رشد جنین اثر می‌ گذارد اما زمانی که افراد با دیابت حاملگی مواجه می شوند انسولین موجود در خون قادر به انتقال گلوکز به سلول‌ های مورد نیاز نبوده و گلوکز در خون تجمع پیدا می‌ کند.

این مسئله باعث افزایش ناگهانی سطح قند خون می شود.

علت دیابت بارداری

از مهمترین دلایل ابتلا به دیابت بارداری باید به اضافه وزن در طی بارداری اشاره کرد.

البته بارداری چند قلو می‌ تواند بر این مسئله اثرگذار باشد و عدم تحرک بدنی با چنین عارضه ای مستقیماً ارتباط دارد.

اگر بانوان به طور معمول سابقه پیش دیابت داشته باشند، احتمال اینکه چنین عارضه‌ ای در دوران بارداری شدت پیدا کند وجود دارد.

فشار خون بالا و البته سندروم تخمدان پلی کیستیک از دیگر دلایل ابتلا به دیابت بارداری به شمار می‌ آیند، لذا مادران باید به درمان تنبلی تخمدان خود بپردازند.

زمانی که صحبت از دیابت بارداری می شود نمی‌ توان سابقه خانوادگی افراد را نادیده گرفت، ژنتیک نیز در این مسئله اثرگذار بوده و اگر بانوان مرتباً از استروئیدها استفاده کنند بیش از دیگران در معرض دیابت بارداری قرار می‌ گیرند.

اما بانوان باردار دیابت را با علائمی همچون تاری دید و خستگی زیاد تجربه می‌ کنند، این افراد دچار خشکی بیش از حد دهان شده و ممکن است دچار تکرر ادرار شوند ضمن آنکه تشنگی را بیش از حد تجربه می‌ کنند.

با دیابت بارداری احتمالاً افراد خارش شدیدی را در ناحیه تناسلی تجربه کرده و شانس ابتلا به عفونت‌ های قارچی برای آنها افزایش می‌ یابد.

تمامی موارد گفته شده با شدت متفاوتی برای افراد اتفاق می‌ افتد، اگر دیابت کنترل نشود تمامی این حالات با شدت بالا رخ داده ضمن آنکه سلامت مادر و جنین به خطر خواهد افتاد.

لذا مادران در صورت ابتلا به دیابت بارداری باید از متخصصان حاذقی چون دکتر مریم ابراهیمی لقا کمک بگیرند.

علائم دیابت بارداری

علائم دیابت بارداری معمولاً در سه ماهه اول بارداری ظاهر نمی‌شوند و این بیماری اغلب با آزمایش قند خون در هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ بارداری و بررسی آن بر اساس نمودار قند خون در بارداری تشخیص داده می‌شود.

بنابراین، بسیار مهم است که پزشک علائم دیابت را در معاینات دوره‌ای دوران بارداری به دقت بررسی کند.

با این حال، برخی از زنان ممکن است علائمی مشابه علائم دیابت در زنان جوان را در سه ماهه دوم و سوم بارداری تجربه کنند که شامل موارد زیر است:

• خستگی
• تاری دید
• تشنگی بیش از حد
• حالت تهوع
• نیاز بیش از حد به ادرار کردن
• عفونت‌های واژن، مثانه و پوست

تشخيص دیابت بارداری

دیابت بارداری اغلب بدون علامت است، به همین دلیل است که قند خون همه زنان باردار بین هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ آزمایش می‌شود.

این آزمایش معمولاً در یک یا دو مرحله با استفاده از محلول‌های قندی با غلظت‌های مختلف (۵۰، ۷۵ یا ۱۰۰ گرم) طبق توصیه پزشک انجام می‌شود.

دیابت بارداری به ندرت می‌تواند با افزایش شدید قند خون و علائم همراه باشد، که در آن مادر احساس تشنگی، گرسنگی و تکرر ادرار بیشتری نسبت به حالت معمول می‌کند.

اما این علائم در دوران بارداری شایع هستند و لزوماً نشان دهنده دیابت بارداری نیستند.

با این حال، اگر مادر در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به دیابت بارداری باشد مانند سابقه دیابت بارداری در بارداری قبلی یا علائم دیابت مانند قند در ادرار داشته باشد.

آزمایش قند خون در اولین ویزیت قبل از زایمان و سپس در صورت منفی بودن نتیجه آزمایش اول، بین هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ انجام می‌شود.

افزایش خفیف قند خون نشانه دیابت بارداری نیست، اما بیمار باید برای تشخیص قطعی، طبق نظر پزشک، دوباره آزمایش شود.

آزمایش چالش گلوکز (GCT)

این آزمایش را می‌توان بدون ناشتا بودن و در هر ساعتی از روز انجام داد. در این آزمایش، شما یک مایع شیرین حاوی ۵۰ گرم گلوکز می‌نوشید.

پس از حدود یک ساعت، آزمایش خون برای بررسی سطح قند خون شما گرفته می‌شود.

اگر قند خون شما پس از این مرحله بالا باشد بالای ۱۴۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر، پزشک شما آزمایش تحمل گلوکز را برای تشخیص دیابت بارداری انجام می‌دهد.

توجه داشته باشید که نتیجه مثبت این آزمایش به معنای ابتلا به دیابت نیست.

آزمایش تحمل گلوکز (GTT)

آزمایش تحمل گلوکز خوراکی برای تشخیص دیابت بارداری فقط در صورتی انجام می‌شود که نتایج آزمایش تحمل گلوکز شما غیرطبیعی باشد.

برای انجام آزمایش تحمل، باید ناشتا باشید و حداقل هشت ساعت چیزی نخورده باشید.

پزشک شما قبل از نوشیدن مایع قندی حاوی ۱۰۰ گرم گلوکز و سپس سه بار در فواصل یک، دو و سه ساعت پس از نوشیدن مایع، از شما خون می‌گیرد.

آزمایش تحمل گلوکز می‌تواند تشخیص قند خون بالا در دوران بارداری را تأیید کند. در موارد عادی:

• قند خون ناشتا باید ۹۵ میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا کمتر از این عدد باشد.
• قند خون ۱ ساعته باید ۱۸۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا کمتر باشد.
• قند خون ۲ ساعته باید ۱۵۵ میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا کمتر باشد.
• قند خون ۳ ساعته باید ۱۴۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا مقدار کمری باشد.

اگر دیابت بارداری دارید، پزشک ممکن است از شما بخواهد که به یک متخصص تغذیه که در این زمینه تخصص دارد مراجعه کنید.

در طول مشاوره، رژیم غذایی فعلی خود را شرح داده و سپس مشخص می‌کنید که چه تغییراتی باید ایجاد کنید.

درمان دیابت بارداری

به محض آنکه متخصصان از دیابت بارداری بانوان مطلع می شوند خیلی سریع و بدون فوت وقت شرایط را برای کنترل این اختلال در پیش گرفته تا مبادا عوارض آن برای جنین و بانوان خطرآفرین شود.

در اولین قدم متخصصان با انجام آزمایش خون میزان گلوکز را در بدن اندازه‌ گیری کرده و متوجه می شوند که آیا نیاز به دارو درمانی می‌ باشد یا خیر.

بهتر است که بانوان باردار از مصرف انواع خوراکی‌ های شیرین مانند شکلات، آبنبات و شیرینی خودداری کرده و از مصرف نوشیدنی‌ های حاوی قند مانند نوشابه خودداری نمایند‌.

مهم است که مصرف آبمیوه‌ های فرآوری شده را به طور کامل حذف کرده و به جای آن از میوه‌ های طبیعی و ارگانیک استفاده نمایند.

برای کنترل دیابت بارداری مهم است که بانوان میزان کربوهیدرات مصرفی خود را همواره بررسی کنند.

به یاد داشته باشید که اگر کربوهیدرات مانند برنج، گندم و نان را بیش از حد مصرف کنید، احتمال افزایش قند خون وجود دارد.

این نکته را در ذهن داشته باشید که برخی از انواع فرآورده‌ های لبنی مانند ماست و شیر میزان قند زیاد و البته متغییری دارند.

همچنین انواع سبزیجات از جمله سیب زمینی و لوبیا دارای مقدار زیادی کربوهیدرات هستند که باید با احتیاط بیشتر از آنها استفاده کرد.

همه ما به طور مرتب سه وعده غذایی را در برنامه روزانه خود قرار می‌ دهیم اما بانوانی که با دیابت مواجه هستند باید تعداد وعده‌ های غذایی خود را بیشتر کرده و مقدار مواد خوراکی را با حجم محدودتری در رژیم خود بگنجانند، ضمن آنکه مصرف گلوکز و قند را باید تا حد ممکن کاهش دهند.

دیابت مسئله مهم و خطرناک برای بانوان باردار است.

اگر با چنین عارضه مواجه هستید نیاز است که حتماً در فواصل زمانی کوتاه نظارت کافی بر قند خون خود داشته باشید و می‌ توانید با تهیه دستگاه‌ های خانگی قند ناشتا را اندازه‌ گیری کنید و از این بابت هرگونه نگرانی رفع می شود.

برنامه غذایی برای افراد مبتلا به دیابت بارداری

در کنار روش‌ های تخصصی که باید تحت نظر پزشک انجام شود اصلاح رژیم غذایی مسئله مهمی است که بانوان باید به آن اهمیت ویژه‌ ای دهند.

بهتر است که بانوان باردار مبتلا به دیابت یک رژیم غذایی معین را در پیش گرفته و با کاهش مصرف قند وضعیت دیابت خود را تحت کنترل درآورند.

در صورت ابتلا به دیابت بارداری، به میزان کافی غذاهای غنی از فیبر مصرف کنید.

از همه گروه‌های غذایی در رژیم غذایی خود استفاده کنید.

سعی کنید غذایی را که استفاده می‌کنید، در تعداد دفعات بیشتر با مقدار کمتری مصرف کنید.

مصرف غذاهای شیرین مانند شیرینی، شکر، عسل، خرما را می‌توان با مشورت متخصص تغذیه به مقدار بسیار کم مصرف کرد.

مصرف شیرینی‌جات را طبق توصیه متخصص تغذیه به حداقل برسانید.

غذاهای نشاسته‌ای مانند نان، برنج، سیب‌زمینی و ماکارونی را به میزان توصیه شده توسط متخصص تغذیه مصرف کنید.

حتماً روزانه غذاهای غنی از فیبر مانند میوه‌ها، سبزیجات، حبوبات و غلات کامل مصرف کنید.

به یاد داشته باشید که نیاز شما به شیر و لبنیات بیشتر از زمانی است که باردار نیستید.

رژیم غذایی مناسب، رژیمی است که نیازهای مادر و جنین را برآورده کند و از روزه‌داری طولانی مدت جلوگیری کند، در عین حال منجر به افزایش وزن مورد نیاز در دوران بارداری شود.

بنابراین ثابت ماندن یا کاهش وزن در دوران بارداری مطلوب نیست.

ورزش مناسب برای کنترل دیابت بارداری

ورزش با شدت و مدت مناسب در کنترل دیابت بارداری مفید است و باید به همه زنان مبتلا به دیابت بارداری که منعی برای فعالیت بدنی ندارند یا احساس ناراحتی نمی‌کنند، توصیه شود.

در بین ورزش‌ها، ورزش‌های هوازی مناسب‌تر هستند و پیاده‌روی در دسترس‌ترین آنها است.

مدت زمان ورزش حداقل 30 دقیقه در روز است که می‌توان آن را به دو یا سه قسمت هر بار 10 تا 15 دقیقه تقسیم کرد.

شدت ورزش باید متوسط ​​و سریع‌تر از پیاده‌روی معمولی باشد. برای انجام ورزش‌هایی مانند دویدن درجا، نیازی به ترک خانه نیست.

عوارض دیابت بارداری

دیابت بارداری مسئله ای نگران کننده برای تمامی بانوانی است که در این دوره حساس هستند.

عوارض دیابت بارداری برای جنین

از مهمترین عوارض دیابت باید به وزن زیاد نوزاد هنگام تولد اشاره کرد.

از آنجایی که نوزادان در معرض جریان خون مادر قرار می‌ گیرند دیابت پیش آمده باعث بزرگ تر شدن آنها شده و وزن آنها به طور محسوسی زیاد می شود.

این مسئله نشان می‌ دهد که ذخیره چربی اضافه در بدن نوزادان وجود داشته و زایمان را برای مادر و نوزاد سخت و پیچیده می‌ کند.

کودکانی که از مادران دیابتی متولد می شوند عموماً وزنی بیشتر از حد طبیعی داشته و از آنجایی که مواد مغذی را به طور مستقیم از خون مادر دریافت می‌ کند حجم زیادی از قند به بدن آنها انتقال می‌ یابد.

لوزالمعده کودکان برای استفاده از این گلوکز انسولین بیشتری تولید می‌ کند، در چنین حالتی وزن نوزادان افزایش یافته و به دنبال تجمع چربی در بدن آنها سلامت نوزاد به خطر می‌ افتد.

در پس این عوارض کلیه‌ ها و سیستم هضم بیش از هر زمان دیگری تحت فشار قرار گرفته و احتمال بروز بیماری و به خطر افتادن سلامت جنین و مادر وجود دارد.

شاید برایتان جالب باشد بدانید نوزادانی که از مادران دیابتی متولد می شوند بعد از تولد با افت شدید قند خون مواجه خواهند شد.

این عارضه به گونه‌ ای رخ می‌ دهد که کودکان حجم زیادی از قند را از خون مادر دریافت کرده و مقدار زیادی انسولین در بدن آنها وجود دارد.

بعد از تولد قند خون محدودتری به بدن نوزاد رسیده و این مسئله باعث افت شدید قند در نوزادان می شود و نیاز است که پزشکان با تزریق گلوکز وضعیت بدن آنها را به حد ثبات برسانند.

ابتلا مادران باردار به دیابت باعث میشود تا انسولین زیاد و گلوکز بیش از حد بر سیستم تنفسی کودک اثرگذار باشد و از رشد کامل ریه‌ ها جلوگیری می‌ کند.

به همین دلیل است که اغلب نوزادانی که از مادران دیابتی متولد می‌شوند مشکلات تنفسی دارند.

ممکن است آنها قبل از هفته ۳۷ بارداری متولد شده و به نوعی نیاز به مراقبت‌ های ویژه‌ خواهند داشت.

احتمال زایمان سزارین برای مادرانی که دچار دیابت بارداری هستند بیشتر است.

عوارض دیابت بارداری برای مادر

افزایش قند خون در زنان باردار می‌تواند خطر مشکلات زیر را در مادر افزایش دهد:

هایپرگلیسمی بارداری خطر زایمان زودرس یا نارس، یعنی قبل از هفته ۳۷ بارداری را افزایش می‌دهد.

این وضعیت در زنان باردار باعث بزرگ شدن بیش از حد جنین می‌شود و در چنین مواردی پزشک سزارین را توصیه می‌کند.

پره اکلامپسی یک عارضه بارداری است که منجر به فشار خون بالا و مشکلات جدی می‌شود و می‌تواند سلامت مادر و جنین را به خطر بیندازد.

زنان مبتلا به دیابت در معرض خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ در آینده هستند.